Przegląd lip

Przegląd lip w porządku alfabetycznym. Nie zawiera opisów szczegółowych, skupia się na podaniu przydatności dla pszczelarstwa. Użyte określenie kultywar nie w pełni poprawne, ale celowe; podobnie uszlachetnianie=oczkowanie, szczepienie. Podana wydajność miodowa – w nawiasie średnia z lat. Określenie czasu kwitnienia: (wczesna) szerokolistna, drobnolistna, po drobnolistnej (późniejsza), najpóźniejsza.

Tilia americana, lipa amerykańska. W Polsce oferowana już do sprzedaży od 1815 r. Mendrala uważa, iż jest lepsza od drobnolistnej i rzadko zawodzi pszczelarza. Zgadza się według obserwacji, ale kultywary ‘Kórnik’, ‘Ekobrass’ – obfitość kwiatostanów, intensywniej oblatywana niż szerokolistna. Kultywary ‘Nietków’ i ‘Oporów’ – liście większe, kwiatostany imponujące o liczbie kwiatów do 30, ale zdecydowanie mniej liczne, kwitnie kilka dni później. Podkładka do uszlachetniania – lipa szerokolistna. Mrozoodporność nie mniejsza niż lipy szerokolistnej. Wydajność miodowa – Kórnik – 31g(1)?

Tilia amurensis, lipa amurska, Dalekowschodnia ciepłolubna. Na dobrą sprawę nie mam przekonania, że posiadany egzemplarz jest typowy. Kwitnienie obfite, późniejsze. Podkładka: siewka drobnolistnej. Gatunek amatorski. Wydajność miodowa – Kórnik 47g(2)

Tilia caucasico, lipa kaukaska, Kaukaz, Krym, Mała Azja. Posiadane 3 egzemplarze z renomowanych szkółek oceniam jako mało wiarygodne. Według literatury radzieckiej jedna z nielicznych lip odporniejszych na suszę o wydajności miodowej 650 kg/ha, nektar zawiera około 53% cukru. Nie rozmnażałem – vide lipa Moltkego.

Tilia cordata, lipa drobnolistna, gatunek rodzimy – lasy, aleje przydrożne, zieleń osiedlowa. Wydajność miodowa: Kórnik 540g (2), Puławy 2070g(4), Kultywar B-15-10680g, wyżej oceniam kultywar F-45. Podstawowa lipa dla pszczelarstwa. Bardzo liczne odmiany dla ogrodów, rezydencji itp. – mniej istotne dla pszczelarstwa. Zakwita w wieku 12 – 15 lat.

Tilia dasystyla, gatunek reliktowy, niewielki obszar na Krymie. Posiadany egzemplarz pochodzi z Rogowa. Dla pszczelarstwa obiecujący, jednak trudno ustalić podkładkę przy uszlachetnianiu. Szerokolistna – nieliczne przyjęcia, drobnolistna – wyraźna niezgodność fizjologiczna. Do ewentualnej próby.

Tilia euchlora, lipa krymska, mieszanie T. cordata x T. dasystyla. Od lat zadomowiona w kraju, uważam za odporniejszą na warunki miejskie. Ładne błyszczące liście. Dyskwalifikowana jedocześnie przez publicystów. Wydajność miodowa: Kórnik – 490 g(2), Puławy 3400g (4), Kultywar Ż-II-5 – 4796g, a R-I-16 – 11180g. Rozmnażanie tylko poprzez uszlachetniani – podkładka lipa drobnolistna. Z tego względu warto poczynić staranie o pozyskanie odpowiedniego kultywaru, a wręcz zachęcić najbliższego szkółkarza do rozmnażania tegoż. Podstawowa lipa na późniejszy pożytek, po lipie drobnolistnej. W okres owocowania wchodzi w wieku 10 – 12 lat.

Tilia flacida, mieszaniec T. platyphytlos x T. americana – kwietnie równo z szerokolistną. Dla hobbystów, ciekawe liście.

Tilia flavescens, mieszaniec T. americana x T. cordata. Posiadany kultywar ‘Glenleven’ według obserwacji korzystny dla pszczół, kwiatostany obfite, oblatywane dobrze. Kwitnienie po l. drobnolistnej. Podkładka: l. drobnolistna. Do prób.

Tilia floridana, pochodzi z Ameryki Północnej. Brak obserwacji odnośnie kwitnienia. Wydajność miodowa: Kórnik – 220g (2). Dla hobbystów.

Tilia floribunda, mieszaniec T. americana x T. cordata. Posiadany egzemplarz od kol. Modelskiego. Kwitnienie obfite po lipie drobnolistnej. Wydajność miodowa wg badań puławskich 2490g (4). Wymieniana już przez Szalkiewicza, mam informacje o występowaniu w kilku miejscowościach. Godna do upowszechniania na równi z lipą krymską. Podkładka: lipa drobnolistna.

Tilia henryana, gatunek endemiczny, południowo-wschodnie Chiny. Oryginalna, duże i dekoracyjne liście, ościsto ząbkowane. Kwitnie w końcu sierpnia, sporadycznie do początku października. Kwiatostany ogromne, zapach wyczuwalny ze znacznej odległości. W latach trzydziestych ubiegłego wieku chętnie sadzona w parkach, ogrodach. Nie wytrzymuje naszego klimatu. Podkładka: lipa szerokolistna lub drobnolistna.

Tilia ‘Henryk Eder’, nieznanego pochodzenia mieszaniec wyprowadzony w Rogowie 1974r. Słaby wzrost, oryginalne liście typu laciniata. Kwitnie w czasie l. amerykańskiej odmiany ‘Redmond’, kwiaty typowe dla odmiany. Jako ciekawostka.

Tilia heterophylla, lipa różnolistna – A. Północna. Liście w swoim stylu oryginalne, kwiatostany obfite, kwietnie po lipie drobnolistnej, z racji śladowego występowania nie biorę pod uwagę przydatności w pszczelarstwie.

Tilia insularis, lipa wonna, lipa wyspowa. Gatunek endemiczny, wyspy koreańskie. Kwiatostany obfite, liczba kwiatów do 180. Kwitnie regularnie corocznie od połowy lipca w ciągu około 3 tygodni. Wydajność miodowa: Kórnik – 2920g (2), Puławy – 2290g (4). Słabo oblatywana przez pszczoły. Nie biorę pod uwagę rozpowszechniania. Podkładka: lipa drobnolistna. Mrozoodporna. W okres kwitnienia wchodzi nawet w roku sczepienia. Charakterystyczna łuszcząca się kora.

Tilia japonica, lipa japońska. Posiadane 5 kultywarów różni się np. pokrojem, drobnymi różnicami czasu zakwitania, jednak zawsze w końcówce kwitnienia lipy krymskiej. Chętnie oblatywana przez pszczoły, wydajność miodowa: Kórnik – 2419g (2) i 1500g (2), Puławy – 2330g (4). Podkładka: lipa drobnolistna, nie zawsze udane. Warto eksperymentować.

Tilia juranyana, mieszanie T. tomentosa x T. cordata. Kwitnie w czasie l. krymskiej, obficie i chętnie oblatywana przez pszczoły. Z uwagi na geny rodzicielskie wskazana do upowszechniania. Podkładka: lipa drobnolistna, lipa węgierska.

Tilia kiusiana, Japonia, lasy wiecznie zielone. Posiadany egzemplarz pochodzi z Kórnika. Wzrost powolny, przemarza. Jako ciekawostka.

Tilia ledebourii, pochodzi z Kaukazu. Typu lipy szerokolistnej: Kwiatostany obfite, do 40 kwiatów. Kwitnienie w czasie lipy krymskiej, dobrze oblatywana. Podkładka: lipa drobnolistna. Warto podjąć próbę rozmnazania: Egzemplarz pochodzi ze szkółki w Godziębach.

Tilia maximowicziana, lipa Maksymowicza, Japonia – las wiecznie zielony. Stosunkowo łatwo rozpoznawalna po liściach. Wcześnie rusza z wegetacją – rozwijające się pąki przemarzają, ale szybko są odbudowywane. Nawet po czesiowym przemarznięciu zakwita tegoż roku. Kwitnie w połowie lipy drobnolistnej, chętnie oblatywana. Wydajność miodowa: Kórnik – 1460g (2). Uszlachetnianie – tylko podkładka lipy szerokolistnej. Warto eksperymentować.

Tilia mandshurica – Daleki wschód, tam istotna dla pszczelarstwa. Liście duże skórzaste. Istotnie przemarza, nie doczekałem się kwitnienia. Podkładka: lipa szerokolistna. Jako ciekawostka.

Tilia miqueliana, Japonia – wilgotne subtropikalne lasy. Wydajność miodowa, Kórnik – 1010g 92). Kwitnie w czasie późniejszej drobnolistnej. Chętnie oblatywana. Owoce dorodne i bardzo liczne. Podkładka: lipa szerokolistna. Warto podjąć próbę rozmnażania.

Tili moltkei, Tilia spectabilis, Lipa Moltkego, lipa wspaniała. Mieszaniec T. americana x T. petiolaris. Każdy z 3 posiadanych kultywarów wykazuje odmienne cechy. Kultywar ‘Kórnik’ kwitnie po połowie lipca, wydajność 680 g (2). Kultywar ‘Puławy’ kwitnie niemal równocześnie z szerokolistną i ma wydajność 7710g(4). Kultywar ‘Godzięby’ kwitnie praktycznie z lipą węgierską – czyż Tilia moltkei Blechiana’? Najcenniejszym jawi się kultywar ‘Puławy’ – uszlachetnianie na lipie drobnolistnej, kwietnie niemal równocześnie z szerokolistną. Zakwita często w roku szczepienia, intensywnie oblatywany. Drzewo szybko rosnące. Bardzo cenna dla pszczelarstwa, należy intensywnie rozmnażać!

Własna hipoteza: oferowane przez szkółki lipy kaukaskie pasują „jak ulał” do lipy Moltkego kultywaru ‘Puławy’!

Tilia mongolica – lipa mongolska, Chiny. Z racji dekoracyjnych walorów i wytrzymałości na suszę, godna upowszechnienia. Kwitnie z początkiem lipca. Wydajność miodowa: Kórnik – 901g(1), Puławy – 1810g (4). Podkładka: lipa drobnolistna.

Tilia oliveri, Chiny Centralne. Dobrze nektaruje (oblot), ale wydajność miodowa określona dla kultywaru ‘Kórnik’ wynosi 210g (2). Podkładka lipa drobnolistna. Dla hobbystów.

Tilia petiolaris, lipa długoogonkowa. Duże drzewo ładnie prezentujące się sadzone pojedynczo. Liście w słońcu białawe. Późno kwitnie, martwych pszczół nie zauważyłem mimo intensywnego oblotu. Podkładka: lipa szerokolistna. Jako ciekawostka, czy do kolekcji.

Tilia platyphollos – lipa szerokolistna, rodzimy gatunek. W formie naturalnej występuje na południu kraju, najwyższa z lip, długowieczna. Na pozostałym terenie sadzona. Najwcześniej zakwita, mało wrażliwa na warunki atmosferyczne. Wydajność miodowa: kultywar ‘Kórnik’ – 780g (2), ‘Puławy’ – 2090g(4),  M-II-3 – 5190g. Kilka ciekawych odmian – ‘Pyramidalis Aurea’ (złototora), ‘Laciniata’ (strzępolistna), ‘Fastigiata’. Podkłądka: lipa szerokolistna. Zachwalanie uprawy zbędne!

Tilia stellata – lipa gwiaździsta, A Północna. Korona rosochata, Liście duże i takie również kwiatostany. Pień jasny. Nie częsta w parkach. Jako ciekawostka.

Tilia tomentosa, lipa węgierska, późny czas kwitnienia. Dobrze zanosi warunki niekorzystne – najcenniejsza do nasadzeń miejskich, mniej wrażliwa na zasolenie gleby. Doborze rosła na glebie wcześniej zalewanej wyciekami z szamba. Jeśli przełamiemy niechęć z racji opinii o trujących właściwościach – będzie to cenna lipa na późny pożytek. Tym więcej, że łatwa do rozmnożenia z siewu. Według opinii dendrologów jest najładniejszym drzewem liściastym.

Tili tuan, lipa chińska. Oryginalnie liście. Istotnie przemarza. Wydajność miodowa badana w Kórniku wynosi 490g (2). Dla hobbystów.

Tilia varsaviensis, lipa warszawska, znaleziona przed pierwszą wojną światowa w miejskiej szkółce warszawskiej. Mieszaniec T. tomenosa x brak rozpoznania. Ciekawy pokrój, kwitnie po połowie kwitnienia lipy drobnolistnej. Podkładka: lipa szerokolistna, idealnie – lipa węgierska. Poszukiwana, przydatność dla pszczelarstwa raczej nieokreślona.

Tiia wratislavienisis – lipa wrocławska, znaleziona w 1898 roku. Wyróżnia się liśćmi żółtymi w początkowej fazie, później przybierają barwę zieloną. Jako ciekawostka.

Tilia zamoyskiana – lipa Zamoyskiego. Samorzutny mieszaniec T. amerciana x T. petiolaris, powstały w Kórniku w 1928r. Wydajność miodowa określona na 340g(2). Jako ciekawostka.

Lip Lipińskiego nie rozpracowywałem z uwagi na trudność w pozyskaniu dobrze określonego materiału wyjściowego.